Marcus Aurelius ile Kontrol Edemediğin Şeyleri Serbest Bırak

Epiküros huzuru sadeleşmede aradı; Aurelius ise kontrol edemediği şeyleri bırakabilmekte…

Bazı insanlar vardır; onları okurken karşınızda bir filozof değil, hayatı sizden biraz daha erken çözmüş bir dost varmış gibi hissedersiniz. Marcus Aurelius benim için tam olarak böyle biri oldu.

İlk başta beni şaşırtan şey şuydu: Dünyanın en güçlü insanlarından biri olan bir Roma imparatorunun, zihnini sakinleştirmeye çalışan sıradan bir insan gibi yazması… Üstelik bunu başkalarına öğüt vermek için değil, kendine hatırlatmalar yapmak için yapıyordu.

Bugün “Kendime Düşünceler” adıyla bildiğimiz metinler, aslında onun kendi iç sesiyle yaptığı samimi konuşmalardı. Tıpkı bazen, gece başımızı yastığa koyduğumuzda kendi kendimizle dertleşmemiz gibi…

Belki de bu yüzden yazdıkları hâlâ bu kadar canlı geliyor insana.

İçsel Kale

Marcus Aurelius’un beni en çok etkileyen yönlerinden biri, insanın önce kendi iç dünyasını tanıması gerektiğini vurgulaması oldu. Şu sözü bence çok güçlüdür:

“Başkalarının ruhunda neler olup bittiğini fark etmemek insanı mutsuz etmez; ama kendi ruhunun hareketlerini izlemeyenler kaçınılmaz olarak mutsuz olurlar.”

Ne kadar tanıdık bir durum aslında… Bizler, gün içinde, başkalarının ne düşündüğünü, neden öyle davrandığını, bize neden bunu söylediğini anlamaya çalışıyoruz. Ama kendi iç sesimizi dinlemeyi çoğu zaman unutuyoruz.

Aurelius’a göre insanın gerçek gücü, dış dünyayı kontrol etmesinde değil; kendi zihnini yönetebilmesinde saklıdır.

İnsanlardan Kusursuzluk Beklememek

Marcus Aurelius’un en gerçekçi taraflarından biri de insan doğasına bakışıydı. Şu sözü her okuduğumda durup düşünüyorum: “Sabah uyandığında bugün bencil, nankör ve kaba insanlarla karşılaşacağını bil…”

İlk bakışta çok sert gibi geliyor ama aslında insanı rahatlatan bir tarafı var. Çünkü hayal kırıklıklarımızın büyük kısmı, insanlardan kusursuz davranmalarını beklememizden kaynaklanıyor. Belki de huzur, herkesi değiştirmeye çalışmaktan vazgeçince başlıyor.

Başkaları Yapabiliyorsa, Ben de Yapabilirim.

Bir başka sözü ise insana cesaret veriyor:

“Bir şeyi yapmak senin için zorsa, bunun insan için imkânsız olduğunu düşünme. Eğer bir şey, insan için mümkünse, senin tarafından da başarılabileceğine inan.” Bazen yalnızca bunu duymaya ihtiyaç duyuyor insan.

Stoa Felsefesi 

Stoacılık çoğu kişinin düşündüğü gibi duygusuz olmak değildir. Tam tersine, hayatın kaçınılmaz zorlukları karşısında iç dengeyi koruyabilme sanatıdır.

Bu felsefenin temelinde çok sade ama güçlü bir fikir vardır:

“Dünyayı değiştiremezsin ama dünyaya verdiğin tepkiyi değiştirebilirsin.”

Aslında bugün bizi en çok yoran şeylerin büyük kısmı da burada başlıyor sanırım:

•  geleceği kontrol etmeye çalışmak,

• insanların davranışlarını yönetmek istemek,

•  zihnimizde sürekli olumsuz senaryolar kurmak…

Oysa Marcus Aurelius’un sürekli hatırlattığı şey çok nettir: “Bazı şeyler bizim kontrolümüzde, bazıları değil.”

Dışarıda olanları her zaman kontrol edemeyiz; örneğin hava durumunu, trafiği, insanların söylediklerini, hayatın getirdiği sürprizleri…

Ama tüm bunlara vereceğimiz tepki büyük ölçüde bizim elimizdedir. Sanırım, Stoacılığı bugün hâlâ bu kadar güçlü kılan şey tam olarak budur. Belki de hayatın yükü, her şeyi kontrol etmeye çalıştığımız için bu kadar ağır geliyordur.

Sizce insan gerçekten neyi değiştirebilir; dünyayı mı, yoksa ona bakışını mı?